Litvanya Uygulamasında Yatırım Hukuku

Litvanya, Avrupa ve Avrasya’nın kesişme noktasında stratejik olarak yer alan bir avrupa ülkesidir. Yatırımcılara çeşitlendirilmiş bir ekonomi, AB kuralları ve normları, iyi eğitimli ve çok dilli işgücü, gelişmiş BT altyapısı, düşük enflasyon ve istikrarlı bir demokratik hükümet sunmaktadır. Litvanya ekonomisi, AB’deki en hızlı büyüyen ekonomilerden bir tanesidir. Ülke, Eurozone’a Ocak 2015’te katıldı ve katılım süreciyle beraber Litvanya, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’ne (OECD) katılma sürecini başlattı.

2016 sonunda seçimin ardından, mevcut Litvanya hükümeti yatırım önündeki engelleri azaltmaya, özel sektörle ortaklık yapmaya ve yatırımcılara finansal teşvikler vermek gibi programlara odaklanmaya başladı. 2013 yılında hükümet, arazi kullanım planlamasını kolaylaştıracak ve yatırımcıları hem zaman hem de para tasarrufu sağlayacak bir yasa çıkardı.

Litvanya Hükümeti, yabancı ve yerli yatırımcılara eşit muamele sağlar ve faaliyetlerine birkaç sınırlama getirir. Yabancı yatırımcılar, kısıtlama olmaksızın kârları geri iade edilme ya da yeniden yatırım yapma hakkına sahiptir ve Uluslararası Yatırım Anlaşmazlıkları Çözüm Merkezi’ne itirazda bulunabilirler. Litvanya, hem küçük şirketlere hem de stratejik yatırımcılara vergi imtiyazı gibi özel teşvikler sunmaktadır. Teşvikler ayrıca ülke genelinde yedi Özel Ekonomik Bölgede yatırımcılara sağlanır.

  1. Yabancı Yatırımlara Açıklık ve Kısıtlamalar
  1. Doğrudan Yabancı Yatırımlara Yönelik Politikalar

Litvanya yasaları hem yabancı hem de yerli yatırımcılar için eşit koruma sağlar. Hükümet yetkililerinden Litvanya’ya yabancı sermaye yatırımı için özel izin gerekmemektedir. Devlet kurumlarının yabancı yatırımcıların mülklerinin yasal mülkiyetine müdahale etme hakkı yoktur. Gerekçeli kamulaştırma durumunda, yatırımcılar kamulaştırılan mülkün piyasa değerine eşdeğer tazminat hakkına sahiptir. Yasa, devlet kurumlarını ve yetkililerini ticari sırları gizli tutma yükümlülüğü getirmekte ve yasadışı ifşanın yol açtığı zarar veya ziyan için tazminat talep etmektedir. Avrupa Birliği üyesi olarak Litvanya, WTO yatırım gereksinimlerine tabidir. “Invest Lithuania”, hükümetin yabancı yatırımı çekmeye adanmış başlıca kurumudur. Bu kurum İşletme maliyetleri, işgücü, vergi, yasal düzenlemeler ve diğer iş alanları hakkında bilgi vermek için tek noktalı bir hizmet vermektedir; Bir şirketin kurulmasını ve piyasaya sürülmesini kolaylaştırmak, devlet mali desteğine erişimde yardım sağlamak; Daha fazla iş dostu yasalar için yatırımcılar adına araştırma ve savunuculuğunu yapar. Litvanya’nın Vilnius kenti gibi  büyük şehirlerindeki ofislerine ek olarak, “Invest Lithuania”nın Belçika, Kazakistan ve Amerika Birleşik Devletleri’nde (Chicago) temsilcilikleri bulunmaktadır.

Hükümet kabinesi, Litvanya’daki yatırım ortamını iyileştirme konusundaki endişelerini ve yollarını tartışmak için her yıl yabancı yatırımcılarla bir konferans düzenler.

  1. Yabancı Kontrol, Özel Mülkiyet ve Kuruluş Hakkı Sınırları

Yabancı yatırımcılar, karları, gelirleri veya temettüleri nakit olarak veya başka bir şekilde iade etme veya vergiden sonra herhangi bir sınırlama olmaksızın gelirleri yeniden yatırım yapma hakkına sahiptir. Yasa, yabancı mülkiyet veya kontrol konusunda sınırlama getirmez. Yabancı yatırımcılar, bazı istisnalar dışında, ekonominin tüm sektörlerine ücretsiz olarak erişebilirler:

  • Yatırım Yasası, devletin güvenliği ve savunması ile ilgili sektörlerde yabancı sermayenin yatırımını yasaklamaktadır.
  • Yatırım Yasası ayrıca, silahların üretimi veya ticareti de dahil olmak üzere insan hayatı, sağlık veya çevre için risk oluşturabilecek ticari faaliyetler için devlet izni ve ruhsatlandırılmasını gerektirir.
  • Mayıs 2014 itibariyle, Litvanya dışındakilerin tarımsal veya ormanlık arazileri satın almalarına izin verilmektedir.

Yatırım Yasası, özellikle Litvanya’da aşağıdaki yatırım türlerine izin vermektedir:

  • Litvanya’da kayıtlı bir işletme kuruluşunun yetkilendirilmiş sermayesinin bir kısmının veya bir bütününün bir teşebbüsün kurulması veya devralınması;
  • Herhangi bir türde menkul kıymetlerin edinilmesi;
  • Yaratma, edinme, uzun vadeli varlıkların değerinde bir artış;
  • Yatırımcının bir hisseye sahip olduğu, işletme üzerinde kontrol veya önemli etki yaratan işletme kuruluşlarına fon veya diğer varlıkların borçlanması;
  • İmtiyaz ya da kira sözleşmelerinin performansı.

Yabancı kuruluşların şube veya temsilcilik kurmaları için izin verilmektedir. Yabancı mülkiyet veya kontrol konusunda sınır yoktur. Yabancı yatırımcılar para, varlık veya entelektüel ya da sınai mülkiyet biçiminde sermayeye katkıda bulunabilirler . Devlet Mülkiyet Bankası, devlet ya da belediye mülklerine teklif veren şirketlerin performans kayıtlarını ve büyüklüklerini elemekte ve teklif sahiplerinin uygun olmadıklarını, yani cezai veya başka nedenlerle belirledikleri özelleştirmeleri durdurmaktadır.

İş Kolaylığı

Genel olarak Litvanya’daki şirket tescil süreci oldukça basittir ve aşağıda belirtilen yollar izlenir;

  • Şirketin adını (limited şirketi) kontrol edilir ve belirlenir. Yaklaşık bir gün sürer ve yaklaşık 16 EUR’luk ücrete tabidir.
  • Kurumlar Vergisi Müfettişliği (Litvanya Gelir İdaresi) ile kurumlar vergisi, KDV ve Devlet Sosyal Sigortalar Fonu Kurulu’na (SODRA) kayıt olmak da dahil olmak üzere Şirket Sicili’ne kayıt olunur. Bir gün sürer ve yaklaşık 57 EUR’luk ücrete tabidir.
  • KDV kaydı tamamlanır. Ücretsiz olarak tamamlamak üç gün sürer.
  1. İkili Yatırım Anlaşmaları ve Vergilendirme Anlaşmaları

Litvanya Cumhuriyeti, yatırımların karşılıklı olarak korunması ilgili 50 adet ikili anlaşma imzalamıştır. Genellikle bu tür anlaşmalar, karşılıklı olarak daha elverişli bir yatırım muamelesi kurarlar. Yatırımların teşviki ve geliştirilmesi konusundaki anlaşmaların çoğu Litvanya’nın ortak bir pazarda, gümrük birliği, ekonomik birlik, serbest ticaret bölgesi veya bölgesel bir ekonomik kalkınma anlaşmasında öngörülen düzenlenmiş yatırımlarla ilgili muameleyi, teşvikleri veya imtiyazları genişletmesini sağlamaz.

Litvanya da, ABD dahil olmak üzere 50 civarında ikili vergi antlaşmasını, gelir ve sermayenin çifte vergilendirilmesini önlemek ve vergi kaçakçılığını önlemek için sonuçlandırdı. Bu antlaşmalar, Litvanya’daki yabancı yatırımlar için belirli vergi avantajları sağlamaktadır.

  1. Yasal Rejim
  1. Uluslararası Mevzuat Değerlendirmeleri

 

1 Mayıs 2004 tarihinden itibaren Avrupa Birliği üyeliğine uygun olarak Litvanya, anti-damping ve anti-sübvansiyon önlemleri gibi Avrupa Birliği ticaret politikalarını uygular ve Avrupa Birliği ithalat rejimi Litvanya’da uygulanmaktadır. Ülke DTÖ’nin bir üyesidir ve DTÖ’ün Ticarete Teknik Engeller Komitesine tüm taslak teknik düzenlemelerini bildirir.

  1. Hukuk Sistemi ve Yargı Bağımsızlığı

 

Litvanya yasal sistemi, kıta Avrupası’nın yasal geleneklerinden kaynaklanmakta olup AB müktesebatıyla uyumludur . Yeni yasalar, Cumhurbaşkanının ilan etmesiyle (veya bazı durumlarda Seimas’ın Başkanı) ve resmi gazete Valstybes Zinios’ta  yayınlanması üzerine yürürlüğe girer(Devlet Haberleri). Ticari uyuşmazlık çözümü için birkaç olasılık vardır. Taraflar, yerel mahkemelerde veya Ticari Tahkim Mahkemelerinde uyuşmazlıkları çözebilirler. Litvanya ayrıca yabancı mahkemeler tarafından tahkim kararlarını da kabul etmektedir. Yerel mahkemeler genel olarak hükümet etkisinden bağımsız olarak çalışırlar. Litvanya’nın AB üyeliği, yabancı firmalara Avrupa Adalet Divanına karşı olumsuz mahkeme kararlarına itiraz etme hakkı verir.

Litvanya yargı sisteminde sivil ve cezai konularda muhatapları genel yargı mahkemelerinden  oluşur ve Yargıtay, bölge mahkemelerini ve yerel mahkemeleri kapsamaktadır. 1999 yılında Litvanya, genellikle devlet düzenleyici kurumları ile bireyler veya kuruluşlar arasındaki ihtilafları içeren idari davaları yargılamak için bir idari mahkemeler sistemi kurmuştur. İdari mahkeme sistemi Yüksek İdare Mahkemesi ve Bölge İdare Mahkemelerinden oluşmaktadır.

 

  1. Doğrudan Yabancı Yatırımlar Hakkında Kanun ve Düzenlemeler

 

Litvanya yasaları yabancı kuruluşların şube veya temsilcilik ofisleri kurmasını sağlar ve yabancı mülkiyet veya kontrol konusunda herhangi bir sınırlama yoktur. Litvanya’da yerel bir şirketin sermayesine ilgi duyan bir yabancı çoğunluk olması yasa dışı değildir. Yabancı yatırımı yapmak için özel bir düzenleme veya yükümlülük yoktur. Ancak, devletin güvenliği ve savunması ile ilgili sektörlere yatırım yapılması gibi yatırımın sınırlı olduğu bazı ekonomi alanları vardır ve insan yaşamı, sağlık ile ilgili ve potansiyel olarak riskli olan faaliyetler için lisans alınması gereklidir. Devlet yatırım teşviki kurumu “Invest Lithuania”, yabancı yatırımla ilgili yasa düzenlemeleri hakkında ayrıntılı bir genel bakış sunmaktadır.

 

  1. Kamulaştırma ve Tazminat

 

Litvanya kanunu kamu ihtiyacına dayanarak kamulaştırmaya izin verir, ancak dönüştürülebilir bir para biriminde adil piyasa değerinde tazminat talep eder. Litvanya yürürlüğüne göre, yabancı yatırımcıların talep ettiği para birimi üzerinden kamulaştırma tarihinden itibaren üç ay içinde tazminat ödenmesini gerektirmektedir. Tazminat, tazminatın ödenmesine kadar kamulaştırma bildiriminin yayınlandığı tarihten itibaren hesaplanan faizi içermelidir. Alıcı bu tazminatı herhangi bir kısıtlama olmaksızın yurtdışına aktarabilir. 1991’den bu yana Litvanya hükümeti tarafından özel mülkün kamulaştırılması söz konusu değildir.

  1. Uyuşmazlık Anlaşmasları

 

  • ICSID Sözleşmesi ve New York Sözleşmesi

Litvanya, Uluslararası Yatırım Anlaşmazlıkları Çözüm Merkezi’nin (ICSID) bir üyesidir. Aynı zamanda Yabancı Tahkim Ödüllerinin Tanınması ve Uygulanması konulu sözleşmeye (1958 New York Sözleşmesi) de imza atmıştır. Litvanya hukuku, tahkim kararlarını tanır ve uygular.

  • Yatırımcı-Devlet Uyuş Derneği Anlaşması

 

Litvanya yasalarına göre, KİT’lerin iş yapma, tedarik için rekabet etme ve / veya projelerin uygulanmasında, sözleşmelerin uygulanmasında ve finansmana erişimde hiçbir ayrıcalığı yoktur.

  • Uluslararası Ticari Tahkim ve Yabancı Mahkemeler

 

Litvanya Tahkim Mahkemesine göre, yargılama süreci altı aya kadar sürer, ancak bir davanın karmaşıklığına ve her iki tarafın da anlaşmaya varmasıyla uzatılabilir. Ayrıca, yasal işlemlerin başlamasından önce, Tahkim Mahkemesi, davayı kabul edip etmeyeceğine karar vermek için 30 gün ve yargılama süreci için gerekli tüm malzemeleri hazırlamak için üç ay sürmektedir. Taraflar Litvanya Tahkim Mahkemesi kararından memnun kalmazlarsa, uluslararası kurumlara başvurabilirler.

  1. Endüstriyel Politikalar
  1. Yatırım teşvikleri

 

Litvanya hükümeti kurumlar vergisi, kişisel gelir ve sermaye kazançlarını yüzde 15 oranında artırıyor. Katma değer vergisi yüzde 21’dir ve yıllık emlak vergisi, bir mülkün piyasa değerine bağlı olarak yüzde 0,3 ila 3 arasında değişmektedir.

Litvanya belediyeleri, iş veya altyapıya yatırım yapan yatırımcılara özel teşvikler sağlar. Belediyeler, belirleme kriterlerini, yaratılan işlerin sayısı veya çevresel faydalar gibi ek faktörlere bağlayabilir. Stratejik yatırımcıların faydaları on yıla kadar olumlu vergi teşviklerini içerebilir. Belediyeler, belediye altyapısı, imalat ve hizmetlerine yatırım yapmaya teşvik etmek için özel teşvikler verebilir.

 

  1. Dış Ticaret Bölgeleri / Serbest Liman / Ticaret Kolaylığı

 

Litvanya, Kaunas, Klaipeda, Siauliai, Kedainiai, Panevezys, Akmene ve Marijampole şehirlerinin yakınında bulunan yedi Serbest Ekonomik Bölgeye (FEZ) sahiptir. Kaunas ve Klaipeda’daki FEZ’ler en çok yatırım alan yerler olup; Klaipeda FEZ’de 15, Kaunas FEZ’de ise 20 işletme vardır. FEZ’lerde faaliyet gösteren şirketler, ülkenin geri kalanında faaliyet gösteren şirketler olarak aynı muhasebe ve raporlama kurallarına uymak zorundadır.

Bölgelere yatırım yapan veya faaliyet gösteren şirketler aşağıdakilerden faydalanabilir:

  • 10 yıl sonra şirket 1.2 milyon USD’den fazla yatırım yaparsa;
  • Emlak vergisinden muafiyet;
  • Temettülerin vergisi yoktur (şirket yabancıysa).
  1. Performans ve Veri Yerelleştirme Gereksinimleri

 

Ocak 2017’de, Seimas, bilişim teknolojisi, biyoteknoloji, nanoteknoloji, mekatronik, elektronik veya lazer teknolojisi işlerini başlatmak veya genişletmek isteyen AB üyesi olmayan girişimciler için tasarlanmış bir Başlangıç ​​Vizesi sağlayan yeni bir yasayı geçirdi.

Litvanya aynı zamanda AB BlueCard programına katılmakta olup, bu da AB üyesi olmayan vatandaşların ikamet ve çalışma izni başvuru sürecini basitleştirmektedir. Güvenli hale getirildikten sonra BlueCard üç yıla kadar geçerlidir ve üç yıl daha uzatılabilir. BlueCard sahipleri ayrıca, beş yıl sonra daimi ikamet başvurusunda bulunabilirler.

  1. Mülkiyet Haklarının Korunması
  1. Gayrimenkul

 

Litvanya kanunu yabancı yatırımları ve yatırımcıların haklarını çeşitli şekillerde korur:

  • Anayasa ve Yabancı Sermaye Yatırımları Yasası, her türlü özel mülkiyeti millileştirme ya da bu konudaki taleplere karşı korumaktadır.
  • Yabancı tahkim kararlarının tanınması ve uygulanması hakkında 1958 New York Sözleşmesi gibi uluslararası anlaşmalar koruma sağlamaktadır.
  • Amerika Birleşik Devletleri ve diğer Batı ülkeleri ile karşılıklı koruma ve yatırımların teşvik edilmesine ilişkin ikili anlaşmalar bu korumaları güçlendirmektedir.
  • Litvanya’da Sermaye Yatırımları Yasası ve diğer eylemler, gümrük vergilerini, vergileri ve mali ve teftiş makamları ile ilişkileri düzenler. Bu yasa ayrıca uyuşmazlık çözümü prosedürleri de belirler.
  • Yasaklanmış kamulaştırma durumunda, yürürlükteki kanunlar, yatırımcılara kamulaştırılan mülkün adil piyasa değerine eşdeğer tazminat hakkı tanır.
  • Yabancı yatırımcılar, Litvanya mahkemelerine ya da doğrudan Uluslararası Yatırım Anlaşmazlıkları Çözüm Merkezi’ne başvurarak 1965 tarihli Washington Sözleşmesi kapsamındaki haklarını savunabilirler. Bugüne kadar, Litvanya ile diğer yabancı yatırımcılar arasında büyük yatırım anlaşmazlıkları olmamıştır.
  • Devlet kurumları ve yetkilileri ticari sırları gizli tutmakla yükümlüdür ve yasadışı ifşanın neden olduğu herhangi bir kayıp veya hasar için tazminat ödemek zorundadırlar. Litvanya, 2003 yılında mahkeme kararlarını uygulamak için özel icra memurlarını işe almayı yasallaştırmıştır.

Litvanya’nın ticari yasaları AB gerekliliklerine uyarlanmıştır ve şirketlerin serbest kurulması, hissedarların ve alacaklıların haklarının korunması, bilgiye serbest erişim ve kayıt prosedürlerinin ilkelerini içerir. İlgili kanunlar şunlardır: Şirketler Hukuku ve Ortaklıklar Hakkında Kanun (2004), Şahıs İşletmeleri Yasası (2004), Yatırımlar Kanunu (1999), İcra İflas Kanunu (2001) ve İşletmelerin Yeniden Yapılandırılması Hakkında Kanun ( 2001). 2000 Medeni Kanunu, ticari garantileri ve güvenlik araçlarını yönetmektedir. Sözleşmeden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmesini güvence altına almak için çesitli garanti ve güvenlik türlerini temin eder: elden çıkarma, kefalet, teminat, ağır para, rehin ve ipotek.

  1. Finans Sektörü
  1. Sermaye Piyasaları ve Portföy Yatırımları

 

Hükümet politikaları, serbest finansal kaynak akışına veya kredi tahsisine müdahale etmez. 1994 yılında, Litvanya Uluslararası Para Fonu Anlaşma Ana Sözleşmesinin VIII. Maddesinin gereklerini, tüm mevcut ödemeleri serbestleştirmek ve ayrımcı olmayan para birimi anlaşmaları yapmak için kabul etmiştir. Litvanya, sermayenin serbest dolaşımını sağlar ve herhangi bir kısıtlama getirmeyi planlamaz. Hükümet, ticari işlemlere veya hizmet sunumuna veya finansal kredilere ve kredilere ilişkin herhangi bir kısıtlama getirmez. Ticari bankalarla hesap açmayan yerleşik olmayanlar için herhangi bir kısıtlama yoktur.

  1. Banka Sistemi

 

Bankacılık sistemi istikrarlı, iyi düzenlenmiş ve AB standartlarına uygundur. Şu anda Litvanya Bankasından lisans alan yedi ticari banka, sekiz yabancı banka şubesi, iki yabancı banka temsilciliği, 75 Litvanya Merkez Kredi Birliği bulunmaktadır. İki yüz seksen  AB bankası, ülkede faaliyet gösteren bir şube olmadan Litvanya’da sınır ötesi hizmetler ve AB lisanslı yabancı bankalar tarafından kontrol edilen ve şube olmadan hizmet veren üç finans kurumu sunmaktadır. Neredeyse tüm yabancı bankalar İskandinav kontrolü altında.

  1. Yolsuzluk

Litvanya, 2014 yılının Şubat ayında yayınlanan yolsuzluğa ilişkin bir AB raporuna göre, kapsamlı bir yasal çerçeve yoluyla yolsuzluğun önlenmesi ve bu yollarla mücadele etme taahhüdünü gösterdi. Bu raporda, Avrupa Komisyonu Litvanya’nın büyük vakaların kovuşturulmasına öncelik vermesini ve yerel yönetim seviyesinde ve sağlık sektöründeki tedarikte yolsuzluğun tespit edilmesi için önleyici araçlar geliştirilmesini tavsiye etmektedir. AK ayrıca Litvanya’nın sağlık hizmetlerinde gayri resmi ödemelere karşı bir strateji geliştirmesini ve seçilmiş ve atanmış yetkililerin çıkar çatışması beyanlarının kontrolünü iyileştirmesini tavsiye etmektedir. Siyasi parti finansmanının şeffaflığı, iyileştirilmesi gereken başka bir alan.

Litvanya, kamu alımları ile ilgili merkezi verilere çevrimiçi erişim sağlamada önemli ilerleme kaydettiğinden, e-ihale, uygulamaların olumlu bir örneği olarak vurgulanmaktadır. 2009’dan beri, kamu tekliflerinin toplam değerinin en az yüzde 50’si elektronik olarak yapılmaktadır. Sonuç olarak, e-alımların payı 2010 yılında yüzde 7,7’den yüzde 63’e yükseldi ve 2016’da yüzde 90’lara ulaştımıştır.

Rüşvet vermek veya kabul etmek suç eylemidir. Litvanya özellikle özel sektörün yolsuzlukla mücadele için Özel Araştırma Servisi (Specialiuju Tyrimu Tarnyba) 1997 yılında kurulmuştur. Ajans, her yıl iddia edilen yaklaşık 100 yolsuzluk vakasını soruşturmaktadır. Litvanya, 2006 yılının Aralık ayında Birleşmiş Milletler Yolsuzlukla Mücadele Sözleşmesi’ni onaylamıştır. Litvanya 2006 yılında Birleşmiş Milletler Yolsuzlukla Mücadele Sözleşmesi’ni onaylamıştır ve OECD Rüşvetle Mücadele Sözleşmesi’ne katılma sürecindedir.